Metroloji:
Metroloji, doğruluk seviyesi ve uygulama alanına bakmaksızın, ölçmeye dayanan pratik ve teorik konuları kapsar.
Kalibrasyon:
Tanımlanmış koşullar altında izlenebilirliği sağlanmış etalon veya referans olarak kullanılan ölçüm cihazının ölçülen cihaz ile arasındaki ilişkiyi belirleyen işlemler dizisi olarak tanımlayabiliriz.
Notlar:
1.Kalibrasyon sonucu ölçme sisteminin veya ölçme cihazının gösterge değeri hatasının veya rasgele bir ölçek üzerindeki işarete karşılık gelen değerlerin belirlenmesini sağlar.
2.Kalibrasyon diğer metrolojik özellikleri de belirleyebilir.
3.Kalibrasyon sonucu, bazen “Kalibrasyon sertifikası” bazende “kalibrasyon raporu” adı verilen dokümanlara kaydedilir.
4. Kalibrasyon sonucu bazen “kalibrasyon faktörü” veya kalibrasyon eğrisi formunda kalibrasyon faktörleri dizisi olarak ifade edilir.
Doğrulama:
Bir malzemenin veya bir ölçüm cihazının doğrulaması, ilgili yasal düzenlemelere göre ölçü ve ayarlar bürosunun sorumluluğunda yapılan muayeneleri kapsar. Muayeneler cihazın ölçüm ve ağırlıklar ile ilgili beyan edilen düzenlemeleri tesis etmesine hizmet eder. Örneğin metrolojik ve nitelik karakteristikleri bakımından gerekli şartları ve özellikle hata bakımından tesis edilen değerin tanımlanan hata sınırları içerisinde olup olmadığını sağlar. Marka dokümanı veya sertifika cihazın muayene esnasında gerekli şartları karşıladığını ve doğrulama periyodu süresince uygun olarak kullanıldığı takdirde cihazın doğru olduğunu belirtir. Tartım ve ölçüm cihazları için muayeneler zorunludur ve yasaldır.
Örnekler:
Skalalar, tartılar, manometreler klinik termometreler, gaz ölçüm cihazlarının (gaz sayaçlarının) doğrulaması
Etalon:
Bir büyüklüğün bir veya birden fazla bilinen değerini, karşılaştırma yolu ile ölçme cihazına aktarmak amacıyla tanımlayan gerçekleştiren ölçme cihazı veya ölçme sistemidir.
Örnek:
- 1kg’lık kütle
- Uzunluk mastarı
- 100 ohm’luk direnç
- Doymuş Weston std. Pili
- Standart ampermetre
- Sezyum atomik frekans standartı
Primer Standart:
Belirli bir alanda en yüksek metrolojik vasfa sahip olan standart
Sekonder standart:
Değeri primer standart ile karşılaştırılarak elde edilen standart
Uluslararası Standart:
Ele alınan büyüklüğe ait, diğer bütün standartların değerlerini belirlemekte uluslararası temeli olarak hizmet edeceği uluslararası anlaşma ile kabul edilen standart
Ulusal Standart:
Ele alınan büyüklüğe ait ülkedeki diğer bütün standartların değerlerinin temeli olduğu resmi, ulusal bir karala kabul edilen standart
Referans Standart:
Genelde belirli bir mahalde en yüksek metrolojik özelliklere sahip ve o mahalde yapılan ölçümlerin kendisinden türetildiği standart
Çalışma Standartı:
Ölçme cihazı veya maddi ölçütü kalibre etmek için rutin olarak kullanılan ve genelde referans standart ile kalibre edilmiş standart
Transfer Standart:
Standartların, maddi ölçütleri veya ölçme cihazlrının karşılaştırılmasında aracı kullanılan standart
Örnek:
Uç standartlarını birbirleri ile karşılaştırmak için kullanılan ayarlanabilir çap ölçerler.
Ölçme Cihazı(Muayene ve deney cihazı) :
Tek başına yada diğer ekipmanlar ile birlikte, bir ölçümü gerçekleştirmek içi tasarlanmış cihaz.
Örnekler:
Kumpas, Mikrometre, Ölçü saati, Voltmetre, Ampermetre, Kuvvet ölçme cihazları, ölçülü cam malzemeler vs
Proses(işletim) Deney, Muayene:
Herhangi bir nesnenin veya olayın fiziksel, kimyasal özelliklerinin nicelik olarak belirlenmesi için yapılan bir dizi ölçme ve değerlendirme dizisidir.
Not:
Üretim esnasında kullanılan presler, fırınlar, kesme ağızları, bank kantarları v.v işletme şartları ayrıca yarı mamül ve mamüllerin istenilen fizikokimyasal şartlara uygunluğunun test ve incelemeye tabii tutulması
İzlenebilirlik:
Bir ölçü cihazının veya etalonun kesintisiz olarak mukayese hiyerarşisi içinde ilgili primer standarta, dolaylı veya dolaysız bağlantısı olmasıdır.
Çözünürlük (bölüntü):
Bir ölçü cihazının algılayıp gösterdiği en küçük biriminin değeridir. Diğer bir deyişle cihazda okunabilen en küçük değerdir.
Doğruluk:
Bir ölçme cihazının algılayıp gösterdiği değer ile gerçek değer arasındaki sapmadır.
Ölçme Aralığı( Ölçme sahası):
Bir ölçme cihazının ölçebileceği minimum ve maksimum değerler aralığıdır.
Tekrarlanabilirlik:
Bir ölçme cihazının ölçme aralığının belirli noktalarında ölçülen değerin, aynı noktalarda birbirini takip eden mükerrer ölçümlerde tekrarlanabilmesidir.
Hassasiyet:
Bir ölçü cihazının göstergesindeki en küçük değişimi sağlayan değerdir.
Ölçüm Belirsizliği:
Ölçülen büyüklüğün gerçek değerlerinin içinde bulunduğu değerler aralığını karakterize eden tahmini değer.
Akreditasyon:
Resmi, özel kişi veya kuruluşun vermekte olduğu hizmet ile ilgili imkan ve kabiliyetlerinin (yeterliliğinin), resmi otorite tarafından yetkilendirilmiş bir kuruluşça, (Türkiyede TÜRKAK) ilgili standart veya talimatlar çerçevesinde onaylanmış olmasıdır.
CGPM ( CONFERENCE GENERALE DES POİDS ET MEASURES):
Ölçü ve ağırlık genel konferansı
CIPM ( COMITE INTERNATİONAL DES POIDS ET MEASURES):
Uluslararası ölçü ve ağırlık komitesi
BIRM (BUREAU INTERNATIONAL DES POIDS ET MEASURE):
Uluslararası ölçüler ve ağırlıklar bürosu
NMI (NATİONAL METROLOGI ENSTITUT):
Milli metroloji Enstitüleri (UME Ulusal Metroloji Enstitüsü)
EUROMET:
Avrupa metroloji enstitüler birliği
EA:
Avrupa laboratuvar akreditasyon birliği
ILAC:
Uluslararası laboratuvar akreditasyon birliği
SI Birimleri:
7 tane temel birim şunlardır:
Metre: Uzunluk birimi
Kilogram: Kütle birimi
Saniye:Zaman birimi
Amper: Elektriksel akım birimi
Kelvin: Termodinamik sıcaklık birimi
Mol: Madde miktarı birimi
Kandela:Işık şiddeti birimi
